‘Zorg is verbindend contact maken met je cliënt, geen optelsom van handelingen’

Hans van Viegen, geestelijk verzorger en coach bij AxionContinu

In september gaat het tweede jaar Opleiden op maat van start met o.a. beroepsthema Persoonsgerichte zorg. Hans van Viegen, geestelijk verzorger en coach bij AxionContinu, vertelt over dit beroepsthema en de Presentiebenadering. Samen met storyteller San Sperber, heeft hij gewerkt aan de inhoud en casuïstiek voor de studenten. In dit interview vertelt hij over het effect van Persoonsgerichte zorg binnen Axion en wat de studenten tijdens het beroepsthema leren. ‘De bewoners worden rustiger, er is meer ontspanning op de werkvloer én bij de familie.’

‘De collega’s streven er naar verbindend contact te maken met de cliënten, geduldig en niet gehaast te zijn. Vanuit een vertragende en open houding nemen zij actief waar wat op dit moment de situatie bij de cliënt is en sluiten daarop aan en stemmen af. Wat is nu op dit moment goede zorg voor deze cliënt? Hier gaat het om! Tevens halen de collega’s makkelijker andere expertise erbij vanuit de vraag welke zorg nu wel of niet past bij de cliënt. Het gevolg: de bewoners worden rustiger, er is meer ontspanning op de werkvloer én bij de familie.’

Achtergrond
'Zorg moet voor mij verdiepend en passievol zijn. Ik heb geschiedenis gestudeerd en een psychosynthese counseling opleiding gevolgd. Zo ben ik later in de zorg terecht gekomen. Door die ervaring als counselor werd ik in de zorg geraakt door de psycho-geriatrische mens. Ik vroeg me af hoe je voor deze cliënt goede zorg kan verlenen. Wat is dan het allerbelangrijkste? Wat mij opviel was dat het relationele vaak niet op de eerste plek stond in de zorg. Terwijl de houding van de zorgverlener directe impact heeft op wie hij verzorgt. Zorgverlener en zorgvrager reageren op elkaar, er is wederkerigheid in het contact. Dat is precies de core business van persoonsgerichte zorg. Als zorgverlener heb je een grondhouding: die van verbindend contact maken. Daarna volgt pas het handelen, de actie.’

Presentiebenadering
‘De Presentiebenadering heb ik vertaald naar: aandachtige aanwezigheid. Het gaat erom dat je met je hele wezen aandacht hebt voor die ander. Als ik aan de medewerkers van Axion de training Presentiebenadering geef, ben ik in eerste instantie niet bezig met het handelen, maar ben ik bezig met hen bewust te maken van hun eigen binnenwereld. Dat er zoiets bestaat als een eigen stemming die een mens altijd bij zich heeft. Je moet je er in het contact met de cliënt van bewust zijn dat je deze binnenwereld meeneemt en dat dit belangrijk is voor het contact met de zorgvrager. In de zorg zijn wij automatisch geneigd om meteen tot actie en handelen over te gaan. Daar zet ik wat tegenover: ik daag de cursisten uit te vertragen en in zichzelf eerst hun stemming en houding te peilen. Eerst een paar keer ademhalen en dan waarnemen, voelen en verbinding maken met zichzelf en vervolgens met degene die ze gaan verzorgen.

Weerbericht
‘Ik heb het persoonlijke weerbericht geïntroduceerd. Doel van het weerbericht is te ontdekken wat je eigen stemming is. Dit weerbericht wordt kort hardop binnen het team uitgesproken: ‘ik heb een zonnetje bij me’, of ‘het regent bij mij, het is erg mistig’. Zo leren zorgverleners zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun stemming. Op deze manier nemen we met elkaar even een pas op de plaats voordat we aan de zorg beginnen. We ervaren dat we als team zo beter kunnen afstemmen. Een jonge medewerkster had haar dochter voor het eerst naar de crèche gebracht, ze was emotioneel en wilde even mentaal op adem komen. Dan spreken we af dat een ander een uitdagende cliënt van haar overneemt. Het uitspreken van het weerbericht zorgt ervoor dat je wat afstand van je stemming kan nemen. Als je je realiseert wat er in je hoofd speelt is het makkelijker te proberen je hoofd leeg te maken. Zo richt je je aandacht op het hier en nu en ontstaat er een open, stille en rustige houding van waaruit je de bewoner die je gaat verzorgen tegemoet treedt. Zo kun je beter contact maken met de zorgvrager. Je komt die cliënt tegemoet, je gaat zijn wereld binnen. De zorgvrager voelt dat en komt ook jou tegemoet. Dat is de echte persoonlijke ontmoeting! Hier wordt de zorg beter van. Als je het weerbericht inzet, krijg je een helend klimaat op de afdeling en dan zorgen collega’s niet alleen voor de bewoners, maar ook voor elkaar.’

Casuïstiek in de klas
‘Deze grondhouding kun je in de klas trainen door iedere ochtend het weerbericht te oefenen. Een andere manier om Presentie te trainen is de perspectiefwisseling. Als je vier studenten naar één foto laat kijken, krijg je vier verschillende verhalen. Zo worden ze zich ervan bewust dat eigen perceptie vóór de feitelijke waarneming staat. Als je van binnen stil bent, leer je feitelijker waarnemen. Zo krijgen de verzorgenden meer innerlijke ruimte en leren door de ogen van de ander, de bewoner, te kijken.’
Het bespreken van casuïstiek levert ook de nodige leerervaringen en reflectie op. Het is zo belangrijk om met elkaar te bespreken: welke zorg hebben we in deze situatie geleverd, hebben we ervoor gezorgd dat het draaglijker was? Wat hebben we voor de ander beter gemaakt? Hadden we meer kunnen doen? Zo leren we waar de kwaliteit van de zorg ligt. Zorg is niet een optelsom van medische of zorghandelingen. Het gaat erom hoe de cliënt het ervaart en dat hij of zij daar mee verder kan. Kan de zorgvrager zich met de ontvangen zorg weer verhouden tot de kwetsbaarheid van zijn of haar bestaan? Vindt mevrouw die handdoek te hard, dan moeten we haar tegemoet komen op een verantwoorde manier. Als zij van André Hazes houdt dan zetten we die op tijdens het wassen en aankleden omdat zij daar rustig en vrolijk van wordt. En als zorgverleners proberen wij altijd rustig en aandachtig te zijn naar haar.’

We zijn gelijk
‘Ik ben lange tijd casemanager dementie geweest en kwam bij de mensen thuis. Zo ook bij een meneer bij wie net Alzheimer was geconstateerd. Hij was boos en opstandig. Het eerste dat hij aan mij vroeg, was: ‘Hans, is het voor jou belangrijk dat ik dingen vergeet en daar zo boos over ben? Telt dat voor jou?’ Deze vraag kwam rechtstreeks bij mij binnen. Wat vroeg hij nu echt? Hij vroeg om gehoord en gezien te worden in zijn kwetsbaarheid, zijn lijden. Dat was nog belangrijker voor hem dan mijn expertise over dementie. In zijn vraag zat ook een claim om gelijkwaardig te worden behandeld. Ik heb hem geantwoord dat ik zijn boosheid zag en dat mij dat raakte. Dat ik samen met hem en zijn vrouw ging uitzoeken hoe nu verder te gaan. Dat vond hij goed en daarna zijn we gewoon verder gegaan met de koffie.’

‘Een zieke die verzorgd wordt, die bv. gewassen wil worden, wil voelen dat hij meetelt. Daar moeten we als verzorgenden in wakker worden. Het is geen kwestie van automatisch overnemen of er boven staan, hoewel dat makkelijk en vaak met de beste bedoelingen gebeurt, maar wij zijn gelijk. De zorg die je geeft wordt geleid door de mate waarin je de zorgvrager kent. Dit staat soms haaks op protocollen en zorgkaarten.’

Grondhouding
‘Verzorgen betekent vanuit gelijkwaardigheid in de leefwereld van de ander staan. Hiervoor moet je eerst op jezelf afstemmen om vervolgens bewust te zijn hoe je de ander tegemoet treedt. Zoals je het medisch handelen traint, moet je ook deze presente grondhouding trainen. Het maakt niet uit wie de katheter inbrengt, als het maar met liefde gebeurt. Als zorgvrager weet je precies bij welke zorgverlener je je het prettigst voelt: namelijk degene die aandachtig, vriendelijk, en warm is. Grondhouding is de basis, daar moet iedere student mee beginnen: vanaf het eerste moment dat de student het ROC binnenstapt: aandachtige aanwezigheid.’

Beroepsthema Persoonsgerichte zorg
In het beroepsthema Persoonsgerichte zorg leren de studenten dat de behoefte van de zorgvrager centraal staat, niet de beperking of ziekte. Hoe staat de zorgvrager in het leven en wat vindt hij belangrijk? De studenten ervaren aan de hand van casuïstiek en rollenspellen dat persoonsgerichte zorg gaat om de grondhouding en dat draagt bij aan tevreden cliënten, familieleden en zorgverleners. Het biedt ruimte voor zorg op maat en legt de regie bij de cliënt. Aan de hand van onder andere Positieve Gezondheid nemen de studenten de cliënt mee in de ervaring dat de cliënt het vermogen heeft zich aan te passen en zijn eigen regie te voeren. De kwaliteit van zorg neemt hierdoor toe.

Meer informatie
Wil je meer informatie over Opleiden op maat? Neem dan een kijkje hier.

 

7 juli 2020
ROC Midden Nederland
Gezondheidszorg College

Heb je vragen?

Studiekeuzevragen? Vraag het ons voorlichtingscentrum: