‘Deskundig begeleiden gaat om het opbouwen van een vertrouwensband tussen jou en je cliënt’

Simone Agenant, Begeleider D bij Reinaerde en haar cliënt, Joke

In september gaat het tweede jaar Opleiden op maat van start met o.a. het beroepsthema Deskundig begeleiden. Simone Agenant, begeleider D, vertelt over dit beroepsthema en wat ‘Deskundig begeleiden’ voor zorgorganisatie Reinaerde betekent. Samen met storyteller San Sperber, heeft Simone gewerkt aan de inhoud en casuïstiek van dit beroepsthema voor de studenten. In dit interview vertelt zij over het effect van Deskundig begeleiden binnen Reinaerde en wat de studenten tijdens het beroepsthema leren. Reinaerde levert zorg aan mensen met een (licht) verstandelijke en/of lichamelijke beperking. ‘Het is belangrijk dat je een vertrouwensband opbouwt met bewoners, dan kun je een dienend leider zijn en voelen de bewoners zich gezien.’

‘Ik krijg altijd de kriebels als ik zie dat de zorg haar deuren openzet bij een tekort op de arbeidsmarkt: heb je geen werk, kom dan bij ons! Werken in de zorg is een beroep op zich, het is een specialisme en het vereist een kwalitatief goede opleiding. Je moet ervoor leren. Als het gaat om Deskundig begeleiden zijn we binnen Reinaerde dienend aan onze cliënten. Een goede, dienende leider weet ook op tijd grenzen en sturing te geven. Het kost tijd en ervaring, maar is zo belangrijk dat mensen dat leren.’

Dienend leider
‘Als studenten net binnenkomen, verwachten ze vaak dat stagelopen eenvoudig is: de cliënten zijn aardig en het verloopt doorgaans goed, totdat cliënten onrustig worden. Streng reageren als een baas, heeft weerslag op de cliënt. Als je erboven wilt staan, ben je de doelgroep (LVB, red.) kwijt. Toen de corona-epidemie uitbrak, zeiden cliënten: als de deur dichtgaat, dan loop ik weg. Dan ga ik in gesprek met ze: ik begrijp dat je dat zegt, maar hoe kan ik je helpen?
Onderdanig zijn, werkt overigens ook niet. Het is belangrijk dat je je grenzen aangeeft én betrouwbaar bent: zeggen wat je doet en doen wat je zegt. En áls je een belofte niet kunt nakomen, dan moet je terug naar de cliënt en uitleggen waarom. Vanuit die vertrouwensband kun je dienend leider zijn. Het is bij ons ‘Ja, tenzij’. Als een cliënt bijvoorbeeld een aantal keer in een uur naar het toilet wil, is jouw antwoord: ja, tenzij. Bijvoorbeeld: ‘Ja, ik wil je helpen, maar je bent net 10 minuten geleden naar de WC geweest. Is er soms iets anders waarom je naar het toilet wil?’ Ik zie veel jonge mensen of zij-instromers zeggen: ‘Nee, dat kan niet.’ Daar kunnen de cliënten opstandig van worden. Cliënten voelen zich dan niet serieus genomen. Je moet je dan realiseren dat er iets achter die vraag zit. Dat iemand voelt dat hij niet wordt gezien of niet genoeg aandacht krijgt. Met drie of vier begeleiders op 28 cliënten is dat ook een hele uitdaging. Als je als basishouding ervan uit gaat dat cliënten het niet doen om jou dwars te zitten, dan kom je er samen uit.’

Grenzen
‘Cliënten zijn er niet om jou te irriteren. Het vraagt wel veel van jezelf, én dat je jezelf goed kent. Ik heb wel eens een avond alleen gestaan. Het helpt om op dat moment hardop te denken: ‘Ik ben er vanavond voor jullie, ik ben er wel alleen. Ik beloof jullie dat jullie gaan krijgen wat jullie nodig hebben, maar hoe gaan we dit met elkaar oplossen? De cliënten gingen vanzelf meedenken: ‘Wat als we nu koffie drinken, direct na het eten’ en ‘Zal ik meehelpen de keuken opruimen?’

‘Jezelf goed kennen en je grenzen aangeven is zo belangrijk. Cliënten kunnen rake opmerkingen maken. Bijvoorbeeld over je omvang en of over je uiterlijk. Als dat mij in een dienst te vaak gebeurde, ging ik bij ze zitten en ben het gesprek aan gegaan. Ik heb duidelijk gemaakt dat ik dat niet wilde en dat het onaardig overkwam op mij. ‘Sorry’ zeggen ze dan. Dat je er iets van zegt, je grenzen aangeeft, dat zegt veel over jouw houding. Maar het is geen eenvoudig evenwicht: je kunt niet boos worden over alles wat cliënten tegen je zeggen. Dat moet je leren, aanvoelen. Dan weet je dat je een professional bent: waar let ik op en hoe ga ik reageren?’

Lerende houding
‘Studenten en zij instromers laat ik meelopen en leg ik voortdurend uit wat ik doe en waarom ik het doe. Daardoor blijven ze vragen stellen en ontwikkelen ze die lerende houding. Bij elke student en leerling begin ik opnieuw: uitleggen, meekijken en vragen stellen. Ik vind dat iedereen de kans moet krijgen om het te leren, én de tijd. Om het zelf te gaan proberen en ervaren dat het niet erg is als iets niet lukt. Zo leert iedereen in de zorg. Ik neem ze mee, blijf vertellen, uitleggen en evalueren: hoe was je dag, wat heb je meegemaakt, hoe stond je erin? Begin dit jaar heb ik een tweedejaars begeleid die tijdens haar eerste avonddienst een overlijden meemaakte. Dat moet je goed begeleiden: haar op verhaal laten komen en erop terugkomen. Zo vaak als nodig is. Dit kan één begeleider nooit alleen. Dit doe je al team in geheel!’

Nieuwe inzichten
‘Wat ik het mooie vind, is dat de stagiairs met nieuwe ogen kijken naar hoe wij als organisatie bepaalde dingen aanpakken. Dat brengt vaak nieuwe inzichten. Zo was een stagiair die zich afvroeg waarom er geen thee en koffie geschonken wordt tijdens de lunch. Niemand wist het! Dus hebben we die afspraak aangepast in overleg met de cliënten. Nu wordt er thee geschonken bij de lunch.’

Cliënt mee naar school
‘Op school kun je goed oefenen met Deskundig begeleiden. Je moet de klas zien als mini-maatschappij. Laat ze met elkaar leren leiding nemen en afspraken maken over hoe je elkaar bijvoorbeeld aanspreekt. Dan leer je al wat deskundig leiderschap is en kun je het ook in de praktijk brengen. Wat ook goed werkt, is de studenten laten kennismaken met een cliënt. Zo hebben we een cliënte met een huidaandoening meegenomen naar school. Sommigen studenten schrikken. Ik zag een groepje kijken en er was een groepje studenten dat ging lachen. ‘Volgens mij lachen jullie mij uit. Als je dat doet, ga dan weg,’ zie de cliënt. Zó leren de studenten vanaf dag  één met wie ze te maken krijgen. Ik ben ervan overtuigd dat hoe meer we de cliënt, uit welke zorgsetting dan ook, mee naar school nemen, hoe beter de beeldvorming bij de student is. Ook gastlessen op locatie werken goed: onze cliënten vinden het ontzettend leuk om jongen mensen te leren kennen.’

Ultiem gevoel
‘Waardoor ik gegrepen wordt in mijn werk, kan ik het beste vertellen aan de hand van een echtpaar dat nu 3,5 jaar bij ons woont, maar altijd een heftig leven heeft gehad. Ze hebben weinig vertrouwen in mensen. Als ik dan terug ben van vakantie en zij zeggen: ‘Simone, je bent er weer, ik heb jou gemist!’ Dáár krijg ik energie van. Dát is het mooie aan mijn werk. Of als er een hittegolf is en de zorgzwaarte hoog is. Als je dan in de middag met elkaar zit en de klus is geklaard, cliënten zijn tevreden dan ben je zo blij met elkaar. Je bent dan ultiem een team.’

Meer informatie
Wil je meer informatie over Opleiden op maat? Neem dan een kijkje hier.

Foto
Op de foto: Simone Agenant, Begeleider D bij Reinaerde en haar cliënt, Joke

7 juli 2020
ROC Midden Nederland
Gezondheidszorg College

Heb je vragen?

Studiekeuzevragen? Vraag het ons voorlichtingscentrum: